Exproof Ekipmanlarda Gaz Grubu ve Sıcaklık Sınıfı Nasıl Okunur ?

Patlayıcı gaz ve buharların bulunabileceği endüstriyel ortamlarda kullanılan elektrikli ekipmanların doğru seçilmesi, tesis güvenliği açısından büyük önem taşır. Kimya tesisleri, rafineriler, akaryakıt depoları, doğal gaz istasyonları ve boya üretim alanları gibi işletmelerde kullanılan cihazların patlayıcı atmosfer koşullarına uygun olması gerekir.

Bu tür ortamlarda tercih edilen exproof ekipmanların üzerinde çeşitli harfler, rakamlar ve semboller bulunur. Bu işaretlemeler, ekipmanın hangi tehlikeli ortamlarda kullanılabileceğini, hangi gaz gruplarına uygun olduğunu ve ulaşabileceği maksimum yüzey sıcaklığını belirtir.

Özellikle IIA, IIB, IIC gaz grupları ile T1, T2, T3, T4, T5 ve T6 sıcaklık sınıfları, exproof ekipman seçiminde dikkat edilmesi gereken temel teknik bilgilerdir. Ancak bu değerlerin yanlış yorumlanması, ekipmanın uygun olmayan bir ortamda kullanılmasına neden olabilir.

Bu nedenle exproof ekipmanların üzerindeki işaretlemelerin doğru okunması ve tesisin tehlikeli alan sınıflandırmasıyla karşılaştırılması gerekir.

Exproof Ekipmanlarda Gaz Grubu Nedir ?

Gaz grubu, patlayıcı atmosfer oluşturabilen gaz ve buharların tutuşma ve patlama özelliklerine göre sınıflandırılmasını ifade eder. Exproof ekipmanların gaz gruplarına uygunluğu, cihazın hangi gaz atmosferlerinde güvenli şekilde kullanılabileceğinin belirlenmesine yardımcı olur. Gaz gruplarının sınıflandırılmasında gazların maksimum deneysel emniyet aralığı (MESG) ve minimum tutuşma akımı oranı (MIC oranı) gibi özellikleri dikkate alınabilir.

Exproof ekipmanlarda genel olarak üç temel gaz alt grubu bulunur :

1-IIA gaz grubu
2-IIB gaz grubu
3-IIC gaz grubu

Bu gruplar arasında koruma gereksinimleri açısından farklılıklar vardır. IIC grubu, gaz alt grupları içerisinde en sıkı koruma gereksinimlerini temsil eder.

IIA Gaz Grubu Nedir ?

IIA gaz grubu, belirli yanıcı gaz ve buharların bulunduğu ortamlarda kullanılan ekipmanların uygunluk sınıflarından biridir.

Propan, IIA gaz grubuna örnek olarak gösterilebilir. Bu gruptaki gazların patlama özellikleri, IIB ve IIC gruplarındaki gazlardan farklıdır.

IIA işaretlemesine sahip bir ekipman, diğer koşullar da uygun olmak şartıyla IIA olarak sınıflandırılmış gaz atmosferlerinde kullanılabilir. Ancak yalnızca IIA grubuna uygun bir ekipmanın IIB veya IIC gerektiren bir ortamda kullanılması uygun değildir.

IIB Gaz Grubu Nedir ?

IIB gaz grubu, IIA grubuna göre daha sıkı patlama koruması gerektiren gazları kapsar.

Etilen, IIB gaz grubuna örnek olarak verilebilir. Bu tür gazların bulunduğu ortamlarda kullanılacak elektrikli ekipmanların ilgili gaz grubuna uygun şekilde tasarlanmış ve sertifikalandırılmış olması gerekir.

IIB grubuna uygun bir ekipman, diğer sertifika koşulları da sağlanıyorsa IIA ve IIB gaz atmosferlerinde kullanılabilir. Ancak IIB işaretlemesi, ekipmanın IIC gaz grubu için de uygun olduğu anlamına gelmez.

IIC Gaz Grubu Nedir ?

IIC gaz grubu, patlayıcı gaz atmosferleri için en sıkı koruma gereksinimlerini ifade eden alt gruptur.

Hidrojen ve asetilen, IIC gaz grubuna örnek olarak gösterilebilir. Bu gazların özellikleri nedeniyle ekipmanların tasarımında daha sıkı güvenlik gereksinimleri uygulanır.

IIC işaretlemesine sahip bir ekipman, diğer uygunluk koşulları da karşılandığında IIA, IIB ve IIC gaz atmosferlerinde kullanılabilir. Bununla birlikte IIC grubuna uygun olmak, cihazın bütün sıcaklık sınıflarına veya bütün tehlikeli alan bölgelerine uygun olduğu anlamına gelmez. Gaz grubu yalnızca ekipman seçiminin bir bölümünü oluşturur.

IIA, IIB ve IIC Gaz Grupları Arasındaki Farklar

Gaz grupları arasındaki temel fark, gazların patlama ve tutuşma özelliklerinden kaynaklanır.

Bu sıralama, ekipmanların gaz alt grubu bakımından uygunluğunu gösterir. Ancak ekipmanın kullanılacağı ortamda başka teknik koşullar da bulunur.

Örneğin IIC gaz grubuna uygun bir ürünün sıcaklık sınıfı T3 ise, T4 gerektiren bir ortamda yalnızca IIC işaretlemesine sahip olduğu için kullanılması doğru değildir. Bu nedenle gaz grubu ve sıcaklık sınıfı birlikte değerlendirilmelidir.

Exproof Ekipmanlarda Sıcaklık Sınıfı Nedir?

Sıcaklık sınıfı, exproof ekipmanın belirtilen çalışma koşullarında ulaşabileceği maksimum yüzey sıcaklığını ifade eder. Patlayıcı gaz ortamlarında kullanılan elektrikli ekipmanların yüzey sıcaklığı, ortamda bulunan gazın kendiliğinden tutuşmasına neden olmayacak seviyede olmalıdır.

Elektrik motorları, aydınlatma armatürleri, sensörler ve bağlantı ekipmanları çalışırken ısı oluşturabilir. Bu nedenle patlayıcı atmosferlerde kullanılacak cihazların yüzey sıcaklıkları sınırlandırılır.

Exproof ekipmanlarda sıcaklık sınıfları T1'den T6'ya kadar sıralanır.

Tablodan görülebileceği gibi T1 sınıfındaki ekipmanların izin verilen maksimum yüzey sıcaklığı 450°C iken T6 sınıfında bu değer 85°C'dir.

T6 sınıfı, T1'e göre daha düşük maksimum yüzey sıcaklığına sahiptir. Ancak bu durum T6 ekipmanların her uygulamada tercih edilmesi gerektiği anlamına gelmez. Doğru seçim, ortamda bulunan gazın kendiliğinden tutuşma sıcaklığına ve ekipmanın diğer uygunluk özelliklerine göre yapılmalıdır.

T1, T2 ve T3 Sıcaklık Sınıfları

T1, T2 ve T3 sıcaklık sınıfları, kendiliğinden tutuşma sıcaklığı daha yüksek olan gazların bulunduğu ortamlarda değerlendirilebilir.

T1 sınıfındaki ekipmanların maksimum yüzey sıcaklığı 450°C'dir. T2 sınıfında bu değer 300°C'ye, T3 sınıfında ise 200°C'ye düşer.

Örneğin kendiliğinden tutuşma sıcaklığı 250°C olan bir gazın bulunduğu ortamda T3, T4, T5 veya T6 sıcaklık sınıfına sahip ekipmanlar sıcaklık sınıfı bakımından değerlendirilebilir. Ancak T1 veya T2 sınıfındaki ekipmanlar uygun değildir. Bu değerlendirmede gazın güvenilir teknik verileri ve ilgili standartlar esas alınmalıdır.

T4, T5 ve T6 Sıcaklık Sınıfları

T4, T5 ve T6 sıcaklık sınıfları daha düşük maksimum yüzey sıcaklığı sınırlarına sahiptir.

T4 sınıfında maksimum yüzey sıcaklığı 135°C, T5 sınıfında 100°C ve T6 sınıfında 85°C'dir.

Bu sınıflar, daha düşük kendiliğinden tutuşma sıcaklığına sahip gazların bulunduğu ortamlarda gerekli olabilir. Özellikle kimyasal üretim ve depolama tesislerinde gazların sıcaklık özelliklerinin doğru belirlenmesi önemlidir. Gaz grubunun uygun olması, sıcaklık sınıfının da otomatik olarak uygun olduğu anlamına gelmez.

Exproof Ekipman Üzerindeki ATEX İşaretlemesi Nasıl Okunur ?

Exproof ekipmanların üzerinde yer alan işaretlemeler, cihazın patlayıcı atmosferlere uygunluk özelliklerini gösterir.

Örneğin aşağıdaki işaretleme üzerinden değerlendirme yapılabilir :

- II 2G Ex db IIC T4 Gb

Bu işaretlemede yer alan ifadelerin anlamları şöyledir:

-II: Ekipmanın madenlerdeki grizu tehlikesi dışındaki patlayıcı atmosfer uygulamalarına yönelik olduğunu belirtir.
-2G: Gaz atmosferleri için kategori 2 ekipman olduğunu gösterir.
-Ex: Ekipmanın patlayıcı ortam korumasına sahip olduğunu ifade eder.
-db: Alev sızdırmaz muhafaza koruma tipini ve ilgili koruma seviyesini belirtir.
-IIC: Ekipmanın IIC gaz alt grubuna uygun olduğunu gösterir.
-T4: Maksimum yüzey sıcaklığının belirtilen koşullarda 135°C'yi aşmayacağını ifade eder.
-Gb: Gaz atmosferleri için yüksek ekipman koruma seviyesini belirtir.

Bu örnekteki ekipman, gaz grubu bakımından IIA, IIB ve IIC ortamlarında değerlendirilebilir. Kategori ve koruma seviyesi bakımından da uygun diğer koşullar sağlandığında Zone 1 ve Zone 2 alanlarında kullanılabilir. Ancak cihazın gerçek kullanım uygunluğu belirlenirken sertifika kapsamı, ortam sıcaklığı sınırları ve özel kullanım şartları ayrıca kontrol edilmelidir.

Gaz Grubu ve Sıcaklık Sınıfı Birlikte Nasıl Değerlendirilir ?

Exproof ekipman seçiminde gaz grubu ve sıcaklık sınıfı birbirinden bağımsız iki teknik özelliktir. Bu nedenle her iki değerin de tesisin ihtiyaçlarını karşılaması gerekir. Örneğin hidrojen bulunan bir ortamda kullanılacak ekipmanın IIC gaz grubuna uygun olması gerekir. Bunun yanında ekipmanın sıcaklık sınıfı, hidrojenin kendiliğinden tutuşma sıcaklığına uygun olmalıdır.

Başka bir örnekte, IIB gaz grubuna ve T4 sıcaklık sınıfına ihtiyaç duyulan bir ortam düşünelim.

Bu ortam için :

-IIB T4 işaretlemeli ekipman gaz grubu ve sıcaklık sınıfı bakımından uygun olabilir.
-IIC T4 işaretlemeli ekipman da bu iki kriter bakımından uygun olabilir.
-IIA T4 işaretlemeli ekipman gaz grubu bakımından uygun değildir.
-IIB T3 işaretlemeli ekipman sıcaklık sınıfı bakımından uygun değildir.

Burada belirtilen uygunluk yalnızca gaz grubu ve sıcaklık sınıfı açısından geçerlidir. Ekipmanın zone sınıflandırması, koruma tipi ve diğer sertifika koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

Exproof Ekipman Seçerken Yapılan Yaygın Hatalar

Exproof ekipmanların yanlış seçilmesi, patlayıcı ortam güvenliğini olumsuz etkileyebilir. Özellikle işaretlemelerin eksik okunması ve yalnızca tek bir teknik özelliğe odaklanılması yaygın hatalar arasındadır.

Gaz Grubunu Tek Başına Yeterli Görmek

Bir ekipmanın IIC gaz grubuna uygun olması, her patlayıcı ortamda kullanılabileceği anlamına gelmez. Sıcaklık sınıfı, koruma seviyesi ve çalışma koşulları da uygun olmalıdır.

Sıcaklık Sınıfını Ortam Sıcaklığıyla Karıştırmak

T4 işaretlemesi, ekipmanın 135°C ortam sıcaklığında çalışabileceğini göstermez. Bu değer cihazın maksimum yüzey sıcaklığı sınırını ifade eder.

Ekipmanın izin verilen ortam sıcaklığı aralığı ayrıca belirtilir. Örneğin üretici tarafından tanımlanan çalışma aralığı -20°C ile +40°C olabilir.

Zone Sınıflandırmasını Dikkate Almamak

Gaz grubu ve sıcaklık sınıfı uygun olsa bile ekipmanın kullanılacağı tehlikeli alan bölgesine uygun koruma seviyesinde olması gerekir.

Zone 0, Zone 1 ve Zone 2 alanlarında ekipman seçim kriterleri farklıdır. Bu nedenle cihazın ekipman kategorisi ve EPL değeri kontrol edilmelidir.

Sertifika Kapsamını İncelememek

Ürün üzerinde ATEX veya IECEx işaretlemesi bulunması tek başına yeterli değildir. Sertifikanın ilgili ürün modelini kapsaması ve cihazın belirtilen kullanım koşullarına uygun olması gerekir. Özellikle sertifika numarasının sonunda X işareti bulunuyorsa özel güvenli kullanım koşulları incelenmelidir.

Exproof Ekipmanlarda Gaz Grubu ve Sıcaklık Sınıfı Neden Önemlidir ?

Gaz grubu ve sıcaklık sınıfı, patlayıcı atmosferlerde kullanılacak elektrikli ekipmanların güvenli seçimi açısından temel kriterlerdir.

Gaz grubu, ekipmanın hangi gaz atmosferlerinde kullanılabileceğini belirlerken sıcaklık sınıfı cihazın ulaşabileceği maksimum yüzey sıcaklığını sınırlandırır. Bu iki bilginin doğru değerlendirilmesi, ekipmanın bulunduğu ortamda ateşleme kaynağı oluşturma riskinin azaltılmasına yardımcı olur.

Özellikle endüstriyel tesislerde exproof aydınlatma armatürleri, gaz dedektörleri, sensörler, motorlar ve bağlantı ekipmanları seçilirken işaretlemelerin eksiksiz okunması gerekir.

Exproof Ekipman Seçiminde Teknik Uygunluğun Önemi

Exproof ekipmanlarda IIA, IIB ve IIC gaz grupları ile T1-T6 sıcaklık sınıfları, cihazların hangi patlayıcı atmosfer koşullarında kullanılabileceğini anlamak için önemli bilgiler sunar.

IIA, IIB ve IIC sınıflandırması gazların patlama özelliklerine göre ekipman uygunluğunu belirler. T1-T6 sınıflandırması ise ekipmanın izin verilen maksimum yüzey sıcaklığını gösterir.

Doğru ürün seçiminde gaz grubu ve sıcaklık sınıfının yanı sıra tehlikeli alan bölgesi, koruma tipi, ekipman koruma seviyesi, ortam sıcaklığı ve sertifika kapsamı da dikkate alınmalıdır. Bu teknik kriterlerin birlikte değerlendirilmesi, endüstriyel tesislerde patlayıcı atmosferlere uygun ekipman seçiminin yapılmasını ve güvenli çalışma koşullarının desteklenmesini sağlar.