Exproof Ekipman Seçiminde Risk Analizi Nasıl Yapılır?

Exproof ekipmanlarla ilgilenen hemen her satın almacının ve teknik yöneticinin sorduğu ortak bir soru vardır:
“Bu ekipman benim tesisim için gerçekten uygun mu?”

Bu sorunun cevabı katalogda, fiyat listesinde ya da yalnızca sertifikada yer almaz. Doğru cevap, doğru yapılmış bir risk analizinin sonucudur. Risk analizi yapılmadan seçilen her Exproof ekipman, görünmez ama ciddi bir güvenlik açığı oluşturur.

Bu içerikte Exproof ekipman seçiminde risk analizinin nasıl yapılması gerektiğini, sahada uygulanabilir şekilde anlatıyoruz.

Exproof Ekipman Seçiminde Risk Analizi Neden Zorunludur?

Exproof ekipmanlar patlayıcı gaz, buhar veya toz bulunan alanlarda kullanılır. Bu ortamlarda oluşabilecek küçük bir kıvılcım, kontrolsüz bir sıcaklık artışı veya sızdırmazlık zafiyeti zincirleme kazalara yol açabilir.

Risk analizi yapılmadan seçilen bir Exproof ekipman:

• Gereğinden düşük güvenlik sunabilir

• Yanlış zone için kullanılabilir

• Sertifikası uygun olsa bile sahada risk oluşturabilir

Bu nedenle risk analizi, Exproof ekipman seçim sürecinin ilk ve vazgeçilmez adımıdır.

Risk Analizinde Temel Yaklaşım Nedir?

Önce en kritik noktayı netleştirelim:

✔ Amaç ekipmanı seçmek değildir

✔ Amaç patlama riskini doğru tanımlamaktır

Standart ekipmanlar çalışmaya odaklanır.
Exproof ekipmanlar ise çalışırken patlamaya sebep olmamaya odaklanır.

Tüm risk analizi bu bakış açısı üzerine kurulmalıdır.

Patlayıcı Ortamın Varlığı ve Süresi Belirlenmelidir

Risk analizinin ilk adımı, ortamda patlayıcı atmosferin var olup olmadığını ve ne sıklıkta oluştuğunu belirlemektir.

Bu aşamada şu sorular sorulur:

• Yanıcı gaz, buhar veya toz var mı

• Sürekli mi, zaman zaman mı, nadiren mi oluşuyor

• Normal çalışma mı yoksa arıza durumları mı risk yaratıyor

Bu sorular cevaplanmadan Exproof ekipman seçimi yapılamaz.

Zone Sınıflandırması Net Olarak Yapılmalıdır

Risk analizinin en kritik çıktısı zone sınıflandırmasıdır.

Gazlı ortamlar için:

• Zone 0

• Zone 1

• Zone 2

Tozlu ortamlar için:

• Zone 20

• Zone 21

• Zone 22

Yanlış yapılan zone tanımı, doğru ekipmanın yanlış yerde kullanılmasına neden olur. Bu durum ekipmanı teknik olarak Exproof olmaktan çıkarır.

Gaz mı Toz mu Olduğu Açıkça Tanımlanmalıdır

Birçok risk analizinde yapılan en büyük hata, ortam türünün netleştirilmemesidir.

Risk analizi sırasında mutlaka şu ayrım yapılmalıdır:

• Gaz veya buhar riski var mı

• Yanıcı toz riski var mı

• Her iki risk aynı anda bulunuyor mu

Bu ayrım yapılmazsa ekipman seçimi baştan hatalı olur.

Gaz ve Toz Grubu Analizi Yapılmalıdır

Risk analizi yalnızca “gaz var” demekle tamamlanmaz. Gazın veya tozun türü de belirlenmelidir.

Bu aşamada:

• Gaz grubu (IIA, IIB, IIC gibi)

• Tozun tutuşma özellikleri

• Patlama davranışı

değerlendirilir. Yanlış grup için seçilen ekipman ciddi risk oluşturur.

Maksimum Yüzey Sıcaklığı Belirlenmelidir

Risk analizinin önemli bir parçası da sıcaklık sınıfıdır.

Bu aşamada:

• Ortamdaki maddelerin tutuşma sıcaklığı

• Ekipmanın maksimum yüzey sıcaklığı

• Uygun T-Class seçimi

belirlenir.

Yanlış sıcaklık sınıfı, görünmeyen ama en tehlikeli risklerden biridir.

Normal ve Olağan Dışı Çalışma Senaryoları Değerlendirilmelidir

Risk analizi yalnızca normal çalışma koşullarını değil, arıza ve olağan dışı durumları da kapsamalıdır.

Bu kapsamda:

• Arıza anında oluşabilecek kıvılcım

• Aşırı ısınma ihtimali

• Sızdırmazlık kaybı senaryoları

değerlendirilmelidir. Exproof ekipmanlar bu senaryolarda da güvenli kalmak zorundadır.

Mevzuat ve Denetim Gereklilikleri Dikkate Alınmalıdır

Risk analizi teknik olduğu kadar hukuki bir süreçtir.

Bu aşamada:

• ATEX mevzuatı

• İş sağlığı ve güvenliği gereklilikleri

• Sigorta ve denetim kriterleri

mutlaka dikkate alınmalıdır. Risk analizi raporu denetimlerin temel dayanağıdır.

Risk Analizi Yapılmadan Ekipman Seçilirse Ne Olur?

Risk analizi yapılmadan yapılan seçimlerde en sık karşılaşılan sonuçlar:

• Yanlış zone için ekipman kullanımı

• Sertifikası uygun ama ortam için yetersiz ürünler

• Denetimlerde uygunsuzluk

• Yüksek güvenlik riski

Bu nedenle risk analizi bir tercih değil, zorunluluktur.

Doğru Exproof Ekipman Risk Analiziyle Seçilir

Exproof ekipman seçiminde risk analizi:

• Bir evrak süreci değildir

• Bir maliyet kalemi değildir

• Güvenliğin temelidir

Doğru yapılmış bir risk analizi:

• Doğru zone tanımı sağlar

• Doğru sertifikalı ekipmanın seçilmesini sağlar

• Patlama riskini minimize eder

• Yasal ve teknik güvence oluşturur

Net gerçek şudur:
Exproof ekipman katalogdan değil, risk analizinden seçilir.

Profesyonel Tavsiye

Exproof ekipman seçerken şu soruyu sormadan karar vermeyin:
“Bu ekipman hangi riski ortadan kaldırıyor?”

Risk doğru tanımlanmazsa, en pahalı ve en sertifikalı ekipman bile yanlış seçilmiş olur.